Το όνομα "Ηράκλειο"
Στη διάρκεια της επανάστασης του 1821 χρησιμοποιείται για πρώτη φόρα η ονομασία Ηράκλειο. Το τοπωνύμιο «Ηράκλειον» είναι, βέβαια, γνωστό από την αρχαιότητα και οι εξεγερμένοι το επιλέγουν για να τονώσουν την εθνική συνείδηση των κατοίκων και να συνδέσουν το επαναστατικό παρόν με το ένδοξο αρχαιοελληνικό παρελθόν. Στις επόμενες δεκαετίες η ονομασία αυτή χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα από Έλληνες λόγιους, εμπόρους αλλά και αρκετούς ντόπιους, έως ότου καθιερώνεται και επίσημα από τις οθωμανικές αρχές, με τον Οργανικό Νόμο του 1868.

Ο απλός λαός, βέβαια, συνεχίζει για πολλές δεκαετίες ακόμη να χρησιμοποιεί παράλληλα με το νέο όνομα και τις παλαιότερες ονομασίες της πόλης: Μεγάλο Κάστρο, Κάστρο, Χώρα.

1671  |  1681  |  1691  |  1692  |  1715  |  1735  |  1770  |  1771  |  1780  |  1810  |  1812  |  1821  |  1822  |  1823  |  1824  |  1825  |  1828  |  1830  |  1831  |  1833  |  1840  |  1841  |  1850  |  1856  |  1858  |  1862  |  1866  |  1868  |  1869  |  1875  |  1878  |  1881  |  1889  |  1895  |  1897  |  1898
Το σεμπίλι του Χατζή Ιμπραχίμ Αγά, όπως το είδε ο Άγγλος περιηγητής Robert Pashley, 1834 (Robert Pashley, Ηράκλειο, Ιστορικό Μουσείο Κρήτης, © Ε.Κ.Ι.Μ.)
1671
1681
1691
1692
1715
1735
1735
1770
1771
1780
1810
1810
1812
1821
1821
1822
1822
1823
1824
1825
1828
1830
1831
1833
1840
1841
1850
1856
1858
1858
1862
1862
1866
1866
1868
1869
1875
1878
1878
1881
1889
1895
1895
1897
1897
1898
1898
1898